🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:17:27 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रोचनी (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारोचनीरोचन्यौरोचन्यः
द्वितीयारोचनीम्रोचन्यौरोचनीः
तृतीयारोचन्यारोचनीभ्याम्रोचनीभिः
चतुर्थीरोचन्यैरोचनीभ्याम्रोचनीभ्यः
पञ्चमीरोचन्याःरोचनीभ्याम्रोचनीभ्यः
षष्ठीरोचन्याःरोचन्योःरोचनीनाम्
सप्तमीरोचन्याम्रोचन्योःरोचनीषु
सम्बोधनहे रोचनिहे रोचन्यौहे रोचन्यः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: सर्वानुभूति, सरला, त्रिपुटा, त्रिवृता, त्रिवृत्
English: a partic. yellow pigment (= 1. रोचना), Pañcat. (v.l.)

📚 अमरकोश में:
• सफ़ेद निसोथ (त्रिवृत्) के नाम (२.४.१०८) — पर्याय: सर्वानुभूति, सरला, त्रिपुटा, त्रिवृता, त्रिवृत्, त्रिभण्डी
• कबीला (कम्पिल्लक) के नाम (२.४.१४६) — पर्याय: काम्पिल्य, कर्कश, चन्द्र, रक्तांग

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें