🕉️ 21 November 2026, Saturday · 04:35:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

रौहिणेय (पुंलिङ्ग)

बछड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारौहिणेयःरौहिणेयौरौहिणेयाः
द्वितीयारौहिणेयम्रौहिणेयौरौहिणेयान्
तृतीयारौहिणेयेनरौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयैः
चतुर्थीरौहिणेयायरौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयेभ्यः
पञ्चमीरौहिणेयात् / रौहिणेयाद्रौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयेभ्यः
षष्ठीरौहिणेयस्यरौहिणेययोःरौहिणेयानाम्
सप्तमीरौहिणेयेरौहिणेययोःरौहिणेयेषु
सम्बोधनहे रौहिणेयहे रौहिणेयौहे रौहिणेयाः

अर्थ: बछड़ा
संस्कृत: पर्याय: बलभद्र, प्रलम्बघ्न, बलदेव, अच्युताग्रज, रेवतीरमण

📚 अमरकोश में:
• बुध के नाम (१.३.२८) — पर्याय: बुध, सौम्य
• बलराम के और नाम (१.१.२६) — पर्याय: नीलाम्बर, तालाङ्क, मुसली, हली, संकर्षण, सीरपाणि, कालिन्दीभेदन, बल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

रौहिणेय (नपुंसकलिङ्ग)

पन्ना, मरकतमणि

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारौहिणेयम्रौहिणेयेरौहिणेयानि
द्वितीयारौहिणेयम्रौहिणेयेरौहिणेयानि
तृतीयारौहिणेयेनरौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयैः
चतुर्थीरौहिणेयायरौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयेभ्यः
पञ्चमीरौहिणेयात् / रौहिणेयाद्रौहिणेयाभ्याम्रौहिणेयेभ्यः
षष्ठीरौहिणेयस्यरौहिणेययोःरौहिणेयानाम्
सप्तमीरौहिणेयेरौहिणेययोःरौहिणेयेषु
सम्बोधनहे रौहिणेयहे रौहिणेयेहे रौहिणेयानि

अर्थ: पन्ना, मरकतमणि
संस्कृत: पर्याय: बलभद्र, प्रलम्बघ्न, बलदेव, अच्युताग्रज, रेवतीरमण

📚 अमरकोश में:
• बुध के नाम (१.३.२८) — पर्याय: बुध, सौम्य
• बलराम के और नाम (१.१.२६) — पर्याय: नीलाम्बर, तालाङ्क, मुसली, हली, संकर्षण, सीरपाणि, कालिन्दीभेदन, बल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें