🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्षक (पुंलिङ्ग)

अप्रत्यक्ष रूप से सूचित करने वाला ,गौण रूप से अभिव्यक्त करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षकःलक्षकौलक्षकाः
द्वितीयालक्षकम्लक्षकौलक्षकान्
तृतीयालक्षकेणलक्षकाभ्याम्लक्षकैः
चतुर्थीलक्षकायलक्षकाभ्याम्लक्षकेभ्यः
पञ्चमीलक्षकात् / लक्षकाद्लक्षकाभ्याम्लक्षकेभ्यः
षष्ठीलक्षकस्यलक्षकयोःलक्षकाणाम्
सप्तमीलक्षकेलक्षकयोःलक्षकेषु
सम्बोधनहे लक्षकहे लक्षकौहे लक्षकाः

अर्थ: अप्रत्यक्ष रूप से सूचित करने वाला ,गौण रूप से अभिव्यक्त करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लक्षक (नपुंसकलिङ्ग)

अप्रत्यक्ष रूप से सूचित करने वाला ,गौण रूप से अभिव्यक्त करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षकम्लक्षकेलक्षकाणि
द्वितीयालक्षकम्लक्षकेलक्षकाणि
तृतीयालक्षकेणलक्षकाभ्याम्लक्षकैः
चतुर्थीलक्षकायलक्षकाभ्याम्लक्षकेभ्यः
पञ्चमीलक्षकात् / लक्षकाद्लक्षकाभ्याम्लक्षकेभ्यः
षष्ठीलक्षकस्यलक्षकयोःलक्षकाणाम्
सप्तमीलक्षकेलक्षकयोःलक्षकेषु
सम्बोधनहे लक्षकहे लक्षकेहे लक्षकाणि

अर्थ: अप्रत्यक्ष रूप से सूचित करने वाला ,गौण रूप से अभिव्यक्त करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें