🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:42:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्षण्य (पुंलिङ्ग)

चिह्न का काम देने वाला,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षण्यःलक्षण्यौलक्षण्याः
द्वितीयालक्षण्यम्लक्षण्यौलक्षण्यान्
तृतीयालक्षण्येनलक्षण्याभ्याम्लक्षण्यैः
चतुर्थीलक्षण्यायलक्षण्याभ्याम्लक्षण्येभ्यः
पञ्चमीलक्षण्यात् / लक्षण्याद्लक्षण्याभ्याम्लक्षण्येभ्यः
षष्ठीलक्षण्यस्यलक्षण्ययोःलक्षण्यानाम्
सप्तमीलक्षण्येलक्षण्ययोःलक्षण्येषु
सम्बोधनहे लक्षण्यहे लक्षण्यौहे लक्षण्याः

अर्थ: चिह्न का काम देने वाला,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लक्षण्य (नपुंसकलिङ्ग)

चिह्न का काम देने वाला,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्षण्यम्लक्षण्येलक्षण्यानि
द्वितीयालक्षण्यम्लक्षण्येलक्षण्यानि
तृतीयालक्षण्येनलक्षण्याभ्याम्लक्षण्यैः
चतुर्थीलक्षण्यायलक्षण्याभ्याम्लक्षण्येभ्यः
पञ्चमीलक्षण्यात् / लक्षण्याद्लक्षण्याभ्याम्लक्षण्येभ्यः
षष्ठीलक्षण्यस्यलक्षण्ययोःलक्षण्यानाम्
सप्तमीलक्षण्येलक्षण्ययोःलक्षण्येषु
सम्बोधनहे लक्षण्यहे लक्षण्येहे लक्षण्यानि

अर्थ: चिह्न का काम देने वाला,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें