🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:00:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्ष्मण (पुंलिङ्ग)

, न वृद्धिः" चिह्नों से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्ष्मणःलक्ष्मणौलक्ष्मणाः
द्वितीयालक्ष्मणम्लक्ष्मणौलक्ष्मणान्
तृतीयालक्ष्मणेनलक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणैः
चतुर्थीलक्ष्मणायलक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणेभ्यः
पञ्चमीलक्ष्मणात् / लक्ष्मणाद्लक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणेभ्यः
षष्ठीलक्ष्मणस्यलक्ष्मणयोःलक्ष्मणानाम्
सप्तमीलक्ष्मणेलक्ष्मणयोःलक्ष्मणेषु
सम्बोधनहे लक्ष्मणहे लक्ष्मणौहे लक्ष्मणाः

अर्थ: , न वृद्धिः" चिह्नों से युक्त
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्मीवत्, श्रील, श्रीमत्

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मीवान् (३.१.१४) — पर्याय: लक्ष्मीवान्, श्रील, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लक्ष्मण (नपुंसकलिङ्ग)

, न वृद्धिः" चिह्नों से युक्त

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्ष्मणम्लक्ष्मणेलक्ष्मणानि
द्वितीयालक्ष्मणम्लक्ष्मणेलक्ष्मणानि
तृतीयालक्ष्मणेनलक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणैः
चतुर्थीलक्ष्मणायलक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणेभ्यः
पञ्चमीलक्ष्मणात् / लक्ष्मणाद्लक्ष्मणाभ्याम्लक्ष्मणेभ्यः
षष्ठीलक्ष्मणस्यलक्ष्मणयोःलक्ष्मणानाम्
सप्तमीलक्ष्मणेलक्ष्मणयोःलक्ष्मणेषु
सम्बोधनहे लक्ष्मणहे लक्ष्मणेहे लक्ष्मणानि

अर्थ: , न वृद्धिः" चिह्नों से युक्त
संस्कृत: पर्याय: लक्ष्मीवत्, श्रील, श्रीमत्

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मीवान् (३.१.१४) — पर्याय: लक्ष्मीवान्, श्रील, श्रीमान्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬