🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:11:37 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्ष्मन् (पुंलिङ्ग)

सारस पक्षी

🔎 आपका लिखा रूप लक्ष्मा = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्ष्मालक्ष्माणौलक्ष्माणः
द्वितीयालक्ष्माणम्लक्ष्माणौलक्ष्मणः
तृतीयालक्ष्मणालक्ष्मभ्याम्लक्ष्मभिः
चतुर्थीलक्ष्मणेलक्ष्मभ्याम्लक्ष्मभ्यः
पञ्चमीलक्ष्मणःलक्ष्मभ्याम्लक्ष्मभ्यः
षष्ठीलक्ष्मणःलक्ष्मणोःलक्ष्मणाम्
सप्तमीलक्ष्मणिलक्ष्मणोःलक्ष्मसु
सम्बोधनहे लक्ष्मन्हे लक्ष्माणौहे लक्ष्माणः

अर्थ: सारस पक्षी
संस्कृत: पर्याय: कलङ्क, अङ्क, लाञ्छन, चिह्न, लक्षण

📚 अमरकोश में:
• चिह्न के नाम (१.३.१९) — पर्याय: कलंक, अंक, लांछन, चिह्न, लक्षण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें