🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:11:38 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लक्ष्मी (स्त्रीलिङ्ग)

सौभाग्य, समृद्धि,धन दौलत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालक्ष्मीःलक्ष्म्यौलक्ष्म्यः
द्वितीयालक्ष्मीम्लक्ष्म्यौलक्ष्मीः
तृतीयालक्ष्म्यालक्ष्मीभ्याम्लक्ष्मीभिः
चतुर्थीलक्ष्म्यैलक्ष्मीभ्याम्लक्ष्मीभ्यः
पञ्चमीलक्ष्म्याःलक्ष्मीभ्याम्लक्ष्मीभ्यः
षष्ठीलक्ष्म्याःलक्ष्म्योःलक्ष्मीणाम्
सप्तमीलक्ष्म्याम्लक्ष्म्योःलक्ष्मीषु
सम्बोधनहे लक्ष्मिहे लक्ष्म्यौहे लक्ष्म्यः

अर्थ: सौभाग्य, समृद्धि,धन दौलत
संस्कृत: पर्याय: पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री, हरिप्रिया

📚 अमरकोश में:
• लक्ष्मी के नाम (१.१.३१) — पर्याय: पद्मालया, पद्मा, कमला, श्री, हरिप्रिया
• वृषाकपायी (३.३.१६४) — पर्याय: पार्वती
• ऋद्धि औषधि के नाम (२.४.११२) — पर्याय: योग्य, ऋद्धि, सिद्धि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬