🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:59:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लघुगति (पुंलिङ्ग)

लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालघुगतिःलघुगतीलघुगतयः
द्वितीयालघुगतिम्लघुगतीलघुगतीन्
तृतीयालघुगतिनालघुगतिभ्याम्लघुगतिभिः
चतुर्थीलघुगतयेलघुगतिभ्याम्लघुगतिभ्यः
पञ्चमीलघुगतेःलघुगतिभ्याम्लघुगतिभ्यः
षष्ठीलघुगतेःलघुगत्योःलघुगतीनाम्
सप्तमीलघुगतौलघुगत्योःलघुगतिषु
सम्बोधनहे लघुगतेहे लघुगतीहे लघुगतयः

अर्थ: लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)
English: having a quick step, Megh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लघुगति (नपुंसकलिङ्ग)

लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालघुगतिलघुगतिनीलघुगतीनि
द्वितीयालघुगतिलघुगतिनीलघुगतीनि
तृतीयालघुगतिनालघुगतिभ्याम्लघुगतिभिः
चतुर्थीलघुगतिने / लघुगतयेलघुगतिभ्याम्लघुगतिभ्यः
पञ्चमीलघुगतिनः / लघुगतेःलघुगतिभ्याम्लघुगतिभ्यः
षष्ठीलघुगतिनः / लघुगतेःलघुगतिनोः / लघुगत्योःलघुगतीनाम्
सप्तमीलघुगतिनि / लघुगतौलघुगतिनोः / लघुगत्योःलघुगतिषु
सम्बोधनहे लघुगति / हे लघुगतेहे लघुगतिनीहे लघुगतीनि

अर्थ: लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + गति (आश्रय, रक्षास्थल)
English: having a quick step, Megh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें