🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:45:01 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लघुसार (पुंलिङ्ग)

लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + सार (सत्, सत्त्व)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालघुसारःलघुसारौलघुसाराः
द्वितीयालघुसारम्लघुसारौलघुसारान्
तृतीयालघुसारेणलघुसाराभ्याम्लघुसारैः
चतुर्थीलघुसारायलघुसाराभ्याम्लघुसारेभ्यः
पञ्चमीलघुसारात् / लघुसाराद्लघुसाराभ्याम्लघुसारेभ्यः
षष्ठीलघुसारस्यलघुसारयोःलघुसाराणाम्
सप्तमीलघुसारेलघुसारयोःलघुसारेषु
सम्बोधनहे लघुसारहे लघुसारौहे लघुसाराः

अर्थ: लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + सार (सत्, सत्त्व)
English: of little importance, insignificant, worthless, Inscr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लघुसार (नपुंसकलिङ्ग)

लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + सार (सर्वोत्तम, उच्चतम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालघुसारम्लघुसारेलघुसाराणि
द्वितीयालघुसारम्लघुसारेलघुसाराणि
तृतीयालघुसारेणलघुसाराभ्याम्लघुसारैः
चतुर्थीलघुसारायलघुसाराभ्याम्लघुसारेभ्यः
पञ्चमीलघुसारात् / लघुसाराद्लघुसाराभ्याम्लघुसारेभ्यः
षष्ठीलघुसारस्यलघुसारयोःलघुसाराणाम्
सप्तमीलघुसारेलघुसारयोःलघुसारेषु
सम्बोधनहे लघुसारहे लघुसारेहे लघुसाराणि

अर्थ: लघु (क्षुद्र, तृणप्राय) + सार (सर्वोत्तम, उच्चतम)
English: of little importance, insignificant, worthless, Inscr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬