🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:30:25 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लङ्घित (पुंलिङ्ग)

ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्घितःलङ्घितौलङ्घिताः
द्वितीयालङ्घितम्लङ्घितौलङ्घितान्
तृतीयालङ्घितेनलङ्घिताभ्याम्लङ्घितैः
चतुर्थीलङ्घितायलङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
पञ्चमीलङ्घितात् / लङ्घिताद्लङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
षष्ठीलङ्घितस्यलङ्घितयोःलङ्घितानाम्
सप्तमीलङ्घितेलङ्घितयोःलङ्घितेषु
सम्बोधनहे लङ्घितहे लङ्घितौहे लङ्घिताः

अर्थ: ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लङ्घित (नपुंसकलिङ्ग)

ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालङ्घितम्लङ्घितेलङ्घितानि
द्वितीयालङ्घितम्लङ्घितेलङ्घितानि
तृतीयालङ्घितेनलङ्घिताभ्याम्लङ्घितैः
चतुर्थीलङ्घितायलङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
पञ्चमीलङ्घितात् / लङ्घिताद्लङ्घिताभ्याम्लङ्घितेभ्यः
षष्ठीलङ्घितस्यलङ्घितयोःलङ्घितानाम्
सप्तमीलङ्घितेलङ्घितयोःलङ्घितेषु
सम्बोधनहे लङ्घितहे लङ्घितेहे लङ्घितानि

अर्थ: ऊपर से कूदा हुआ,पार किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें