🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:58:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लब्धवर (पुंलिङ्ग)

लब्ध (जो प्राप्त कर लिया गया, या सुरक्षित हो गया) + वर (छाँट, चुनाव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालब्धवरःलब्धवरौलब्धवराः
द्वितीयालब्धवरम्लब्धवरौलब्धवरान्
तृतीयालब्धवरेणलब्धवराभ्याम्लब्धवरैः
चतुर्थीलब्धवरायलब्धवराभ्याम्लब्धवरेभ्यः
पञ्चमीलब्धवरात् / लब्धवराद्लब्धवराभ्याम्लब्धवरेभ्यः
षष्ठीलब्धवरस्यलब्धवरयोःलब्धवराणाम्
सप्तमीलब्धवरेलब्धवरयोःलब्धवरेषु
सम्बोधनहे लब्धवरहे लब्धवरौहे लब्धवराः

अर्थ: लब्ध (जो प्राप्त कर लिया गया, या सुरक्षित हो गया) + वर (छाँट, चुनाव)
English: one who has obtained a boon or favour, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लब्धवर (नपुंसकलिङ्ग)

लब्ध (जो प्राप्त कर लिया गया, या सुरक्षित हो गया) + वर (सश्रेष्ठ, उत्तम)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालब्धवरम्लब्धवरेलब्धवराणि
द्वितीयालब्धवरम्लब्धवरेलब्धवराणि
तृतीयालब्धवरेणलब्धवराभ्याम्लब्धवरैः
चतुर्थीलब्धवरायलब्धवराभ्याम्लब्धवरेभ्यः
पञ्चमीलब्धवरात् / लब्धवराद्लब्धवराभ्याम्लब्धवरेभ्यः
षष्ठीलब्धवरस्यलब्धवरयोःलब्धवराणाम्
सप्तमीलब्धवरेलब्धवरयोःलब्धवरेषु
सम्बोधनहे लब्धवरहे लब्धवरेहे लब्धवराणि

अर्थ: लब्ध (जो प्राप्त कर लिया गया, या सुरक्षित हो गया) + वर (सश्रेष्ठ, उत्तम)
English: one who has obtained a boon or favour, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें