🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:21:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लयशुद्ध (पुंलिङ्ग)

वह गाना जिसकी लय और ताल सही हो,जिसमें सामंजस्य हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालयशुद्धःलयशुद्धौलयशुद्धाः
द्वितीयालयशुद्धम्लयशुद्धौलयशुद्धान्
तृतीयालयशुद्धेनलयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धैः
चतुर्थीलयशुद्धायलयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धेभ्यः
पञ्चमीलयशुद्धात् / लयशुद्धाद्लयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धेभ्यः
षष्ठीलयशुद्धस्यलयशुद्धयोःलयशुद्धानाम्
सप्तमीलयशुद्धेलयशुद्धयोःलयशुद्धेषु
सम्बोधनहे लयशुद्धहे लयशुद्धौहे लयशुद्धाः

अर्थ: वह गाना जिसकी लय और ताल सही हो,जिसमें सामंजस्य हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लयशुद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

वह गाना जिसकी लय और ताल सही हो,जिसमें सामंजस्य हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालयशुद्धम्लयशुद्धेलयशुद्धानि
द्वितीयालयशुद्धम्लयशुद्धेलयशुद्धानि
तृतीयालयशुद्धेनलयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धैः
चतुर्थीलयशुद्धायलयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धेभ्यः
पञ्चमीलयशुद्धात् / लयशुद्धाद्लयशुद्धाभ्याम्लयशुद्धेभ्यः
षष्ठीलयशुद्धस्यलयशुद्धयोःलयशुद्धानाम्
सप्तमीलयशुद्धेलयशुद्धयोःलयशुद्धेषु
सम्बोधनहे लयशुद्धहे लयशुद्धेहे लयशुद्धानि

अर्थ: वह गाना जिसकी लय और ताल सही हो,जिसमें सामंजस्य हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें