🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:18:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लाभ (पुंलिङ्ग)

उपलब्ध, प्राप्ति, अवाप्ति, अधिग्रहण

🔎 आपका लिखा रूप लाभम् = द्वितीया विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालाभःलाभौलाभाः
द्वितीयालाभम्लाभौलाभान्
तृतीयालाभेनलाभाभ्याम्लाभैः
चतुर्थीलाभायलाभाभ्याम्लाभेभ्यः
पञ्चमीलाभात् / लाभाद्लाभाभ्याम्लाभेभ्यः
षष्ठीलाभस्यलाभयोःलाभानाम्
सप्तमीलाभेलाभयोःलाभेषु
सम्बोधनहे लाभहे लाभौहे लाभाः

अर्थ: उपलब्ध, प्राप्ति, अवाप्ति, अधिग्रहण
संस्कृत: अधिकफलम् · पर्याय: अधिक, फल, प्राप्ति

📚 अमरकोश में:
• मुनाफ़ा (२.९.८१) — पर्याय: अधिक, फल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लाभ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप लाभम् = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालाभम्लाभेलाभानि
द्वितीयालाभम्लाभेलाभानि
तृतीयालाभेनलाभाभ्याम्लाभैः
चतुर्थीलाभायलाभाभ्याम्लाभेभ्यः
पञ्चमीलाभात् / लाभाद्लाभाभ्याम्लाभेभ्यः
षष्ठीलाभस्यलाभयोःलाभानाम्
सप्तमीलाभेलाभयोःलाभेषु
सम्बोधनहे लाभहे लाभेहे लाभानि

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: अधिक, फल, प्राप्ति

📚 अमरकोश में:
• मुनाफ़ा (२.९.८१) — पर्याय: अधिक, फल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें