🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:17:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लिप्सु (पुंलिङ्ग)

प्राप्त करने का इच्छुक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिप्सुःलिप्सूलिप्सवः
द्वितीयालिप्सुम्लिप्सूलिप्सून्
तृतीयालिप्सुनालिप्सुभ्याम्लिप्सुभिः
चतुर्थीलिप्सवेलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
पञ्चमीलिप्सोःलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
षष्ठीलिप्सोःलिप्स्वोःलिप्सूनाम्
सप्तमीलिप्सौलिप्स्वोःलिप्सुषु
सम्बोधनहे लिप्सोहे लिप्सूहे लिप्सवः

अर्थ: प्राप्त करने का इच्छुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लिप्सु (स्त्रीलिङ्ग)

प्राप्त करने का इच्छुक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिप्सुःलिप्सूलिप्सवः
द्वितीयालिप्सुम्लिप्सूलिप्सूः
तृतीयालिप्स्वालिप्सुभ्याम्लिप्सुभिः
चतुर्थीलिप्सवे / लिप्स्वैलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
पञ्चमीलिप्सोः / लिप्स्वाःलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
षष्ठीलिप्सोः / लिप्स्वाःलिप्स्वोःलिप्सूनाम्
सप्तमीलिप्सौ / लिप्स्वाम्लिप्स्वोःलिप्सुषु
सम्बोधनहे लिप्सोहे लिप्सूहे लिप्सवः

अर्थ: प्राप्त करने का इच्छुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लिप्सु (नपुंसकलिङ्ग)

प्राप्त करने का इच्छुक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालिप्सुलिप्सुनीलिप्सूनि
द्वितीयालिप्सुलिप्सुनीलिप्सूनि
तृतीयालिप्सुनालिप्सुभ्याम्लिप्सुभिः
चतुर्थीलिप्सुने / लिप्सवेलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
पञ्चमीलिप्सुनः / लिप्सोःलिप्सुभ्याम्लिप्सुभ्यः
षष्ठीलिप्सुनः / लिप्सोःलिप्सुनोः / लिप्स्वोःलिप्सूनाम्
सप्तमीलिप्सुनि / लिप्सौलिप्सुनोः / लिप्स्वोःलिप्सुषु
सम्बोधनहे लिप्सु / हे लिप्सोहे लिप्सुनीहे लिप्सूनि

अर्थ: प्राप्त करने का इच्छुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें