🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:57:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लेखाभ्रू (स्त्रीलिङ्ग)

लेखा (लकीर, सीता या खूड) + भ्रू (भौंह, आँख की भौंह)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालेखाभ्रूःलेखाभ्रुवौलेखाभ्रुवः
द्वितीयालेखाभ्रुवम्लेखाभ्रुवौलेखाभ्रुवः
तृतीयालेखाभ्रुवालेखाभ्रूभ्याम्लेखाभ्रूभिः
चतुर्थीलेखाभ्रुवे / लेखाभ्रुवैलेखाभ्रूभ्याम्लेखाभ्रूभ्यः
पञ्चमीलेखाभ्रुवः / लेखाभ्रुवाःलेखाभ्रूभ्याम्लेखाभ्रूभ्यः
षष्ठीलेखाभ्रुवः / लेखाभ्रुवाःलेखाभ्रुवोःलेखाभ्रूणाम् / लेखाभ्रुवाम्
सप्तमीलेखाभ्रुवाम् / लेखाभ्रुविलेखाभ्रुवोःलेखाभ्रूषु
सम्बोधनहे लेखाभ्रूःहे लेखाभ्रुवौहे लेखाभ्रुवः

अर्थ: लेखा (लकीर, सीता या खूड) + भ्रू (भौंह, आँख की भौंह)
English: N. of a woman g. शुभ्रादि (v.l. for लेखाभ्र)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬