🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:01:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लेशोक्त (पुंलिङ्ग)

सुझावमात्र, संकेतित, वक्रोक्ति द्वारा सूचित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालेशोक्तःलेशोक्तौलेशोक्ताः
द्वितीयालेशोक्तम्लेशोक्तौलेशोक्तान्
तृतीयालेशोक्तेनलेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तैः
चतुर्थीलेशोक्तायलेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तेभ्यः
पञ्चमीलेशोक्तात् / लेशोक्ताद्लेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तेभ्यः
षष्ठीलेशोक्तस्यलेशोक्तयोःलेशोक्तानाम्
सप्तमीलेशोक्तेलेशोक्तयोःलेशोक्तेषु
सम्बोधनहे लेशोक्तहे लेशोक्तौहे लेशोक्ताः

अर्थ: सुझावमात्र, संकेतित, वक्रोक्ति द्वारा सूचित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लेशोक्त (नपुंसकलिङ्ग)

सुझावमात्र, संकेतित, वक्रोक्ति द्वारा सूचित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालेशोक्तम्लेशोक्तेलेशोक्तानि
द्वितीयालेशोक्तम्लेशोक्तेलेशोक्तानि
तृतीयालेशोक्तेनलेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तैः
चतुर्थीलेशोक्तायलेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तेभ्यः
पञ्चमीलेशोक्तात् / लेशोक्ताद्लेशोक्ताभ्याम्लेशोक्तेभ्यः
षष्ठीलेशोक्तस्यलेशोक्तयोःलेशोक्तानाम्
सप्तमीलेशोक्तेलेशोक्तयोःलेशोक्तेषु
सम्बोधनहे लेशोक्तहे लेशोक्तेहे लेशोक्तानि

अर्थ: सुझावमात्र, संकेतित, वक्रोक्ति द्वारा सूचित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬