🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:57:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लोप्तृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोप्तालोप्तारौलोप्तारः
द्वितीयालोप्तारम्लोप्तारौलोप्तॄन्
तृतीयालोप्त्रालोप्तृभ्याम्लोप्तृभिः
चतुर्थीलोप्त्रेलोप्तृभ्याम्लोप्तृभ्यः
पञ्चमीलोप्तुःलोप्तृभ्याम्लोप्तृभ्यः
षष्ठीलोप्तुःलोप्त्रोःलोप्तॄणाम्
सप्तमीलोप्तरिलोप्त्रोःलोप्तृषु
सम्बोधनहे लोप्तःहे लोप्तारौहे लोप्तारः

अर्थ: —
English: one who interrupts or violates (with gen.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लोप्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोप्तृलोप्तृणीलोप्तॄणि
द्वितीयालोप्तृलोप्तृणीलोप्तॄणि
तृतीयालोप्तृणा / लोप्त्रालोप्तृभ्याम्लोप्तृभिः
चतुर्थीलोप्तृणे / लोप्त्रेलोप्तृभ्याम्लोप्तृभ्यः
पञ्चमीलोप्तृणः / लोप्तुःलोप्तृभ्याम्लोप्तृभ्यः
षष्ठीलोप्तृणः / लोप्तुःलोप्तृणोः / लोप्त्रोःलोप्तॄणाम्
सप्तमीलोप्तृणि / लोप्तरिलोप्तृणोः / लोप्त्रोःलोप्तृषु
सम्बोधनहे लोप्तृ / हे लोप्तःहे लोप्तृणीहे लोप्तॄणि

अर्थ: —
English: one who interrupts or violates (with gen.), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें