🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:16:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लोमहृत् (पुंलिङ्ग)

लोम (पूंछ) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोमहृत् / लोमहृद्लोमहृतौलोमहृतः
द्वितीयालोमहृतम्लोमहृतौलोमहृतः
तृतीयालोमहृतालोमहृद्भ्याम्लोमहृद्भिः
चतुर्थीलोमहृतेलोमहृद्भ्याम्लोमहृद्भ्यः
पञ्चमीलोमहृतःलोमहृद्भ्याम्लोमहृद्भ्यः
षष्ठीलोमहृतःलोमहृतोःलोमहृताम्
सप्तमीलोमहृतिलोमहृतोःलोमहृत्सु
सम्बोधनहे लोमहृत् / हे लोमहृद्हे लोमहृतौहे लोमहृतः

अर्थ: लोम (पूंछ) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)
English: hair-removing, depilatory

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लोमहृत् (नपुंसकलिङ्ग)

लोम (पूंछ) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोमहृत् / लोमहृद्लोमहृतीलोमहृन्ति
द्वितीयालोमहृत् / लोमहृद्लोमहृतीलोमहृन्ति / लोमहानि
तृतीयालोमह्ना / लोमहृतालोमहृद्भ्याम् / लोमहभ्याम्लोमहृद्भिः / लोमहभिः
चतुर्थीलोमह्ने / लोमहृतेलोमहृद्भ्याम् / लोमहभ्याम्लोमहृद्भ्यः / लोमहभ्यः
पञ्चमीलोमह्नः / लोमहृतःलोमहृद्भ्याम् / लोमहभ्याम्लोमहृद्भ्यः / लोमहभ्यः
षष्ठीलोमह्नः / लोमहृतःलोमह्नोः / लोमहृतोःलोमह्नाम् / लोमहृताम्
सप्तमीलोमहनि / लोमह्नि / लोमहृतिलोमह्नोः / लोमहृतोःलोमहृत्सु / लोमहसु
सम्बोधनहे लोमहृत् / हे लोमहृद्हे लोमहृतीहे लोमहृन्ति

अर्थ: लोम (पूंछ) + हृत् (ले जाने वाला, अपहरण करने वाला)
English: hair-removing, depilatory

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬