🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:33:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

लोष्टक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोष्टकःलोष्टकौलोष्टकाः
द्वितीयालोष्टकम्लोष्टकौलोष्टकान्
तृतीयालोष्टकेनलोष्टकाभ्याम्लोष्टकैः
चतुर्थीलोष्टकायलोष्टकाभ्याम्लोष्टकेभ्यः
पञ्चमीलोष्टकात् / लोष्टकाद्लोष्टकाभ्याम्लोष्टकेभ्यः
षष्ठीलोष्टकस्यलोष्टकयोःलोष्टकानाम्
सप्तमीलोष्टकेलोष्टकयोःलोष्टकेषु
सम्बोधनहे लोष्टकहे लोष्टकौहे लोष्टकाः

अर्थ: —
English: = लोष्ट, a clod, MBh.; Mṛcch. (°कः कृतः = ‘hewn down’, ‘cut up’ Rājat.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

लोष्टक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमालोष्टकम्लोष्टकेलोष्टकानि
द्वितीयालोष्टकम्लोष्टकेलोष्टकानि
तृतीयालोष्टकेनलोष्टकाभ्याम्लोष्टकैः
चतुर्थीलोष्टकायलोष्टकाभ्याम्लोष्टकेभ्यः
पञ्चमीलोष्टकात् / लोष्टकाद्लोष्टकाभ्याम्लोष्टकेभ्यः
षष्ठीलोष्टकस्यलोष्टकयोःलोष्टकानाम्
सप्तमीलोष्टकेलोष्टकयोःलोष्टकेषु
सम्बोधनहे लोष्टकहे लोष्टकेहे लोष्टकानि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें