🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:58:57 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वक्रमति (पुंलिङ्ग)

वक्र (गोलमोल, परोक्ष) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावक्रमतिःवक्रमतीवक्रमतयः
द्वितीयावक्रमतिम्वक्रमतीवक्रमतीन्
तृतीयावक्रमतिनावक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभिः
चतुर्थीवक्रमतयेवक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभ्यः
पञ्चमीवक्रमतेःवक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभ्यः
षष्ठीवक्रमतेःवक्रमत्योःवक्रमतीनाम्
सप्तमीवक्रमतौवक्रमत्योःवक्रमतिषु
सम्बोधनहे वक्रमतेहे वक्रमतीहे वक्रमतयः

अर्थ: वक्र (गोलमोल, परोक्ष) + मति (सोचना, विचार)
English: = -बुद्धि, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वक्रमति (नपुंसकलिङ्ग)

वक्र (गोलमोल, परोक्ष) + मति (सोचना, विचार)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावक्रमतिवक्रमतिनीवक्रमतीनि
द्वितीयावक्रमतिवक्रमतिनीवक्रमतीनि
तृतीयावक्रमतिनावक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभिः
चतुर्थीवक्रमतिने / वक्रमतयेवक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभ्यः
पञ्चमीवक्रमतिनः / वक्रमतेःवक्रमतिभ्याम्वक्रमतिभ्यः
षष्ठीवक्रमतिनः / वक्रमतेःवक्रमतिनोः / वक्रमत्योःवक्रमतीनाम्
सप्तमीवक्रमतिनि / वक्रमतौवक्रमतिनोः / वक्रमत्योःवक्रमतिषु
सम्बोधनहे वक्रमति / हे वक्रमतेहे वक्रमतिनीहे वक्रमतीनि

अर्थ: वक्र (गोलमोल, परोक्ष) + मति (सोचना, विचार)
English: = -बुद्धि, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬