🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:39:52 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वक्षणि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावक्षणिःवक्षणीवक्षणयः
द्वितीयावक्षणिम्वक्षणीवक्षणीन्
तृतीयावक्षणिनावक्षणिभ्याम्वक्षणिभिः
चतुर्थीवक्षणयेवक्षणिभ्याम्वक्षणिभ्यः
पञ्चमीवक्षणेःवक्षणिभ्याम्वक्षणिभ्यः
षष्ठीवक्षणेःवक्षण्योःवक्षणीनाम्
सप्तमीवक्षणौवक्षण्योःवक्षणिषु
सम्बोधनहे वक्षणेहे वक्षणीहे वक्षणयः

अर्थ: —
English: strengthening, making strong, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वक्षणि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावक्षणिवक्षणिनीवक्षणीनि
द्वितीयावक्षणिवक्षणिनीवक्षणीनि
तृतीयावक्षणिनावक्षणिभ्याम्वक्षणिभिः
चतुर्थीवक्षणिने / वक्षणयेवक्षणिभ्याम्वक्षणिभ्यः
पञ्चमीवक्षणिनः / वक्षणेःवक्षणिभ्याम्वक्षणिभ्यः
षष्ठीवक्षणिनः / वक्षणेःवक्षणिनोः / वक्षण्योःवक्षणीनाम्
सप्तमीवक्षणिनि / वक्षणौवक्षणिनोः / वक्षण्योःवक्षणिषु
सम्बोधनहे वक्षणि / हे वक्षणेहे वक्षणिनीहे वक्षणीनि

अर्थ: —
English: strengthening, making strong, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें