🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:13:22 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वचक्नु (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचक्नुःवचक्नूवचक्नवः
द्वितीयावचक्नुम्वचक्नूवचक्नून्
तृतीयावचक्नुनावचक्नुभ्याम्वचक्नुभिः
चतुर्थीवचक्नवेवचक्नुभ्याम्वचक्नुभ्यः
पञ्चमीवचक्नोःवचक्नुभ्याम्वचक्नुभ्यः
षष्ठीवचक्नोःवचक्न्वोःवचक्नूनाम्
सप्तमीवचक्नौवचक्न्वोःवचक्नुषु
सम्बोधनहे वचक्नोहे वचक्नूहे वचक्नवः

अर्थ: —
English: talkative, loquacious, eloquent, Uṇ. iii, 81

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वचक्नु (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचक्नुवचक्नुनीवचक्नूनि
द्वितीयावचक्नुवचक्नुनीवचक्नूनि
तृतीयावचक्नुनावचक्नुभ्याम्वचक्नुभिः
चतुर्थीवचक्नुने / वचक्नवेवचक्नुभ्याम्वचक्नुभ्यः
पञ्चमीवचक्नुनः / वचक्नोःवचक्नुभ्याम्वचक्नुभ्यः
षष्ठीवचक्नुनः / वचक्नोःवचक्नुनोः / वचक्न्वोःवचक्नूनाम्
सप्तमीवचक्नुनि / वचक्नौवचक्नुनोः / वचक्न्वोःवचक्नुषु
सम्बोधनहे वचक्नु / हे वचक्नोहे वचक्नुनीहे वचक्नूनि

अर्थ: —
English: talkative, loquacious, eloquent, Uṇ. iii, 81

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें