🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:21:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वचनपटु (पुंलिङ्ग)

बोलने में चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचनपटुःवचनपटूवचनपटवः
द्वितीयावचनपटुम्वचनपटूवचनपटून्
तृतीयावचनपटुनावचनपटुभ्याम्वचनपटुभिः
चतुर्थीवचनपटवेवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
पञ्चमीवचनपटोःवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
षष्ठीवचनपटोःवचनपट्वोःवचनपटूनाम्
सप्तमीवचनपटौवचनपट्वोःवचनपटुषु
सम्बोधनहे वचनपटोहे वचनपटूहे वचनपटवः

अर्थ: बोलने में चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वचनपटु (स्त्रीलिङ्ग)

बोलने में चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचनपटुःवचनपटूवचनपटवः
द्वितीयावचनपटुम्वचनपटूवचनपटूः
तृतीयावचनपट्वावचनपटुभ्याम्वचनपटुभिः
चतुर्थीवचनपटवे / वचनपट्वैवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
पञ्चमीवचनपटोः / वचनपट्वाःवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
षष्ठीवचनपटोः / वचनपट्वाःवचनपट्वोःवचनपटूनाम्
सप्तमीवचनपटौ / वचनपट्वाम्वचनपट्वोःवचनपटुषु
सम्बोधनहे वचनपटोहे वचनपटूहे वचनपटवः

अर्थ: बोलने में चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वचनपटु (नपुंसकलिङ्ग)

बोलने में चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचनपटुवचनपटुनीवचनपटूनि
द्वितीयावचनपटुवचनपटुनीवचनपटूनि
तृतीयावचनपटुनावचनपटुभ्याम्वचनपटुभिः
चतुर्थीवचनपटुने / वचनपटवेवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
पञ्चमीवचनपटुनः / वचनपटोःवचनपटुभ्याम्वचनपटुभ्यः
षष्ठीवचनपटुनः / वचनपटोःवचनपटुनोः / वचनपट्वोःवचनपटूनाम्
सप्तमीवचनपटुनि / वचनपटौवचनपटुनोः / वचनपट्वोःवचनपटुषु
सम्बोधनहे वचनपटु / हे वचनपटोहे वचनपटुनीहे वचनपटूनि

अर्थ: बोलने में चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें