🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:24:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वचनावत् (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचनावान्वचनावन्तौवचनावन्तः
द्वितीयावचनावन्तम्वचनावन्तौवचनावतः
तृतीयावचनावतावचनावद्भ्याम्वचनावद्भिः
चतुर्थीवचनावतेवचनावद्भ्याम्वचनावद्भ्यः
पञ्चमीवचनावतःवचनावद्भ्याम्वचनावद्भ्यः
षष्ठीवचनावतःवचनावतोःवचनावताम्
सप्तमीवचनावतिवचनावतोःवचनावत्सु
सम्बोधनहे वचनावन्हे वचनावन्तौहे वचनावन्तः

अर्थ: —
English: (for °न॑-वत्) possessed of speech, eloquent, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वचनावत् (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचनावत् / वचनावद्वचनावतीवचनावन्ति
द्वितीयावचनावत् / वचनावद्वचनावतीवचनावन्ति
तृतीयावचनावतावचनावद्भ्याम्वचनावद्भिः
चतुर्थीवचनावतेवचनावद्भ्याम्वचनावद्भ्यः
पञ्चमीवचनावतःवचनावद्भ्याम्वचनावद्भ्यः
षष्ठीवचनावतःवचनावतोःवचनावताम्
सप्तमीवचनावतिवचनावतोःवचनावत्सु
सम्बोधनहे वचनावत् / हे वचनावद्हे वचनावतीहे वचनावन्ति

अर्थ: —
English: (for °न॑-वत्) possessed of speech, eloquent, RV.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬