🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:40:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वच (पुंलिङ्ग)

तोता

🔎 आपका लिखा रूप वचस्य = षष्ठी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचःवचौवचाः
द्वितीयावचम्वचौवचान्
तृतीयावचेनवचाभ्याम्वचैः
चतुर्थीवचायवचाभ्याम्वचेभ्यः
पञ्चमीवचात् / वचाद्वचाभ्याम्वचेभ्यः
षष्ठीवचस्यवचयोःवचानाम्
सप्तमीवचेवचयोःवचेषु
सम्बोधनहे वचहे वचौहे वचाः

अर्थ: तोता

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वच (नपुंसकलिङ्ग)

बोलना, बातें करना

🔎 आपका लिखा रूप वचस्य = षष्ठी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावचम्वचेवचानि
द्वितीयावचम्वचेवचानि
तृतीयावचेनवचाभ्याम्वचैः
चतुर्थीवचायवचाभ्याम्वचेभ्यः
पञ्चमीवचात् / वचाद्वचाभ्याम्वचेभ्यः
षष्ठीवचस्यवचयोःवचानाम्
सप्तमीवचेवचयोःवचेषु
सम्बोधनहे वचहे वचेहे वचानि

अर्थ: बोलना, बातें करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें