🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:13:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वज्र (पुंलिङ्ग)

वज्र, बिजली, इन्द्र का शस्त्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावज्रःवज्रौवज्राः
द्वितीयावज्रम्वज्रौवज्रान्
तृतीयावज्रेणवज्राभ्याम्वज्रैः
चतुर्थीवज्रायवज्राभ्याम्वज्रेभ्यः
पञ्चमीवज्रात् / वज्राद्वज्राभ्याम्वज्रेभ्यः
षष्ठीवज्रस्यवज्रयोःवज्राणाम्
सप्तमीवज्रेवज्रयोःवज्रेषु
सम्बोधनहे वज्रहे वज्रौहे वज्राः

अर्थ: वज्र, बिजली, इन्द्र का शस्त्र
संस्कृत: पर्याय: ह्रादिनी, कुलिश, भिदुर, पवि, शतकोटि

📚 अमरकोश में:
• वज्र के नाम (१.१.५७) — पर्याय: ह्रादिनी, कुलिश, भिदुर, पवि
• ह्लादिनी (३.३.१२०) — पर्याय: बिजली
• थूहर के नाम (२.४.१०५) — पर्याय: सीहुण्ड, स्नुक्, स्नुही, गुडा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वज्र (नपुंसकलिङ्ग)

वज्र, बिजली, इन्द्र का शस्त्र

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावज्रम्वज्रेवज्राणि
द्वितीयावज्रम्वज्रेवज्राणि
तृतीयावज्रेणवज्राभ्याम्वज्रैः
चतुर्थीवज्रायवज्राभ्याम्वज्रेभ्यः
पञ्चमीवज्रात् / वज्राद्वज्राभ्याम्वज्रेभ्यः
षष्ठीवज्रस्यवज्रयोःवज्राणाम्
सप्तमीवज्रेवज्रयोःवज्रेषु
सम्बोधनहे वज्रहे वज्रेहे वज्राणि

अर्थ: वज्र, बिजली, इन्द्र का शस्त्र
संस्कृत: पर्याय: ह्रादिनी, कुलिश, भिदुर, पवि, शतकोटि

📚 अमरकोश में:
• वज्र के नाम (१.१.५७) — पर्याय: ह्रादिनी, कुलिश, भिदुर, पवि
• ह्लादिनी (३.३.१२०) — पर्याय: बिजली
• थूहर के नाम (२.४.१०५) — पर्याय: सीहुण्ड, स्नुक्, स्नुही, गुडा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें