🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:42:09 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वज्रकवच (पुंलिङ्ग)

वज्र (वज्र, बिजली) + कवच (सन्नाह, जिरह बख्तर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावज्रकवचःवज्रकवचौवज्रकवचाः
द्वितीयावज्रकवचम्वज्रकवचौवज्रकवचान्
तृतीयावज्रकवचेनवज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचैः
चतुर्थीवज्रकवचायवज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचेभ्यः
पञ्चमीवज्रकवचात् / वज्रकवचाद्वज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचेभ्यः
षष्ठीवज्रकवचस्यवज्रकवचयोःवज्रकवचानाम्
सप्तमीवज्रकवचेवज्रकवचयोःवज्रकवचेषु
सम्बोधनहे वज्रकवचहे वज्रकवचौहे वज्रकवचाः

अर्थ: वज्र (वज्र, बिजली) + कवच (सन्नाह, जिरह बख्तर)
English: adamantine mail, Kāraṇḍ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वज्रकवच (नपुंसकलिङ्ग)

वज्र (वज्र, बिजली) + कवच (सन्नाह, जिरह बख्तर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावज्रकवचम्वज्रकवचेवज्रकवचानि
द्वितीयावज्रकवचम्वज्रकवचेवज्रकवचानि
तृतीयावज्रकवचेनवज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचैः
चतुर्थीवज्रकवचायवज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचेभ्यः
पञ्चमीवज्रकवचात् / वज्रकवचाद्वज्रकवचाभ्याम्वज्रकवचेभ्यः
षष्ठीवज्रकवचस्यवज्रकवचयोःवज्रकवचानाम्
सप्तमीवज्रकवचेवज्रकवचयोःवज्रकवचेषु
सम्बोधनहे वज्रकवचहे वज्रकवचेहे वज्रकवचानि

अर्थ: वज्र (वज्र, बिजली) + कवच (सन्नाह, जिरह बख्तर)
English: adamantine mail, Kāraṇḍ.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬