🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:49:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वत्सक (पुंलिङ्ग)

नन्हा बछड़ा, बछड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावत्सकःवत्सकौवत्सकाः
द्वितीयावत्सकम्वत्सकौवत्सकान्
तृतीयावत्सकेनवत्सकाभ्याम्वत्सकैः
चतुर्थीवत्सकायवत्सकाभ्याम्वत्सकेभ्यः
पञ्चमीवत्सकात् / वत्सकाद्वत्सकाभ्याम्वत्सकेभ्यः
षष्ठीवत्सकस्यवत्सकयोःवत्सकानाम्
सप्तमीवत्सकेवत्सकयोःवत्सकेषु
सम्बोधनहे वत्सकहे वत्सकौहे वत्सकाः

अर्थ: नन्हा बछड़ा, बछड़ा
संस्कृत: पर्याय: कुटज, शक्र, गिरिमल्लिका

📚 अमरकोश में:
• कुड़ा (कुटज) के नाम (२.४.६६) — पर्याय: कुटज, शक्र, गिरिमल्लिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वत्सक (नपुंसकलिङ्ग)

पुष्पकसीस

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावत्सकम्वत्सकेवत्सकानि
द्वितीयावत्सकम्वत्सकेवत्सकानि
तृतीयावत्सकेनवत्सकाभ्याम्वत्सकैः
चतुर्थीवत्सकायवत्सकाभ्याम्वत्सकेभ्यः
पञ्चमीवत्सकात् / वत्सकाद्वत्सकाभ्याम्वत्सकेभ्यः
षष्ठीवत्सकस्यवत्सकयोःवत्सकानाम्
सप्तमीवत्सकेवत्सकयोःवत्सकेषु
सम्बोधनहे वत्सकहे वत्सकेहे वत्सकानि

अर्थ: पुष्पकसीस
संस्कृत: पर्याय: कुटज, शक्र, गिरिमल्लिका

📚 अमरकोश में:
• कुड़ा (कुटज) के नाम (२.४.६६) — पर्याय: कुटज, शक्र, गिरिमल्लिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें