🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:21:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वदमान (पुंलिङ्ग)

वद (बोलने वाला, बातें करने वाला) + मान (आदर, सम्मान)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावदमानःवदमानौवदमानाः
द्वितीयावदमानम्वदमानौवदमानान्
तृतीयावदमानेनवदमानाभ्याम्वदमानैः
चतुर्थीवदमानायवदमानाभ्याम्वदमानेभ्यः
पञ्चमीवदमानात् / वदमानाद्वदमानाभ्याम्वदमानेभ्यः
षष्ठीवदमानस्यवदमानयोःवदमानानाम्
सप्तमीवदमानेवदमानयोःवदमानेषु
सम्बोधनहे वदमानहे वदमानौहे वदमानाः

अर्थ: वद (बोलने वाला, बातें करने वाला) + मान (आदर, सम्मान)
English: speaking, saying &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वदमान (नपुंसकलिङ्ग)

वद (बोलने वाला, बातें करने वाला) + मान (मापना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावदमानम्वदमानेवदमानानि
द्वितीयावदमानम्वदमानेवदमानानि
तृतीयावदमानेनवदमानाभ्याम्वदमानैः
चतुर्थीवदमानायवदमानाभ्याम्वदमानेभ्यः
पञ्चमीवदमानात् / वदमानाद्वदमानाभ्याम्वदमानेभ्यः
षष्ठीवदमानस्यवदमानयोःवदमानानाम्
सप्तमीवदमानेवदमानयोःवदमानेषु
सम्बोधनहे वदमानहे वदमानेहे वदमानानि

अर्थ: वद (बोलने वाला, बातें करने वाला) + मान (मापना)
English: speaking, saying &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें