🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:51:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वन्ध्य (पुंलिङ्ग)

बांधे जाने योग्य, बेड़ी द्वारा जकड़े जाने योग्य, कैद किये जाने या बन्दी बनाये जाने के योग्य

🔎 आपका लिखा रूप वन्ध्याय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावन्ध्यःवन्ध्यौवन्ध्याः
द्वितीयावन्ध्यम्वन्ध्यौवन्ध्यान्
तृतीयावन्ध्येनवन्ध्याभ्याम्वन्ध्यैः
चतुर्थीवन्ध्यायवन्ध्याभ्याम्वन्ध्येभ्यः
पञ्चमीवन्ध्यात् / वन्ध्याद्वन्ध्याभ्याम्वन्ध्येभ्यः
षष्ठीवन्ध्यस्यवन्ध्ययोःवन्ध्यानाम्
सप्तमीवन्ध्येवन्ध्ययोःवन्ध्येषु
सम्बोधनहे वन्ध्यहे वन्ध्यौहे वन्ध्याः

अर्थ: बांधे जाने योग्य, बेड़ी द्वारा जकड़े जाने योग्य, कैद किये जाने या बन्दी बनाये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: अफल, अवकेशिन्

📚 अमरकोश में:
• फल न देने वाला (२.४.७) — पर्याय: अफल, अवकेशी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वन्ध्य (नपुंसकलिङ्ग)

बांधे जाने योग्य, बेड़ी द्वारा जकड़े जाने योग्य, कैद किये जाने या बन्दी बनाये जाने के योग्य

🔎 आपका लिखा रूप वन्ध्याय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावन्ध्यम्वन्ध्येवन्ध्यानि
द्वितीयावन्ध्यम्वन्ध्येवन्ध्यानि
तृतीयावन्ध्येनवन्ध्याभ्याम्वन्ध्यैः
चतुर्थीवन्ध्यायवन्ध्याभ्याम्वन्ध्येभ्यः
पञ्चमीवन्ध्यात् / वन्ध्याद्वन्ध्याभ्याम्वन्ध्येभ्यः
षष्ठीवन्ध्यस्यवन्ध्ययोःवन्ध्यानाम्
सप्तमीवन्ध्येवन्ध्ययोःवन्ध्येषु
सम्बोधनहे वन्ध्यहे वन्ध्येहे वन्ध्यानि

अर्थ: बांधे जाने योग्य, बेड़ी द्वारा जकड़े जाने योग्य, कैद किये जाने या बन्दी बनाये जाने के योग्य
संस्कृत: पर्याय: अफल, अवकेशिन्

📚 अमरकोश में:
• फल न देने वाला (२.४.७) — पर्याय: अफल, अवकेशी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬