🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:28:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वप्रानत (पुंलिङ्ग)

वप्रा (वाटिका की क्यारी) + नत (झुका हुआ, प्रणत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावप्रानतःवप्रानतौवप्रानताः
द्वितीयावप्रानतम्वप्रानतौवप्रानतान्
तृतीयावप्रानतेनवप्रानताभ्याम्वप्रानतैः
चतुर्थीवप्रानतायवप्रानताभ्याम्वप्रानतेभ्यः
पञ्चमीवप्रानतात् / वप्रानताद्वप्रानताभ्याम्वप्रानतेभ्यः
षष्ठीवप्रानतस्यवप्रानतयोःवप्रानतानाम्
सप्तमीवप्रानतेवप्रानतयोःवप्रानतेषु
सम्बोधनहे वप्रानतहे वप्रानतौहे वप्रानताः

अर्थ: वप्रा (वाटिका की क्यारी) + नत (झुका हुआ, प्रणत)
English: bound or stooping to butt at a bank or wall, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वप्रानत (नपुंसकलिङ्ग)

वप्रा (वाटिका की क्यारी) + नत (झुका हुआ, प्रणत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावप्रानतम्वप्रानतेवप्रानतानि
द्वितीयावप्रानतम्वप्रानतेवप्रानतानि
तृतीयावप्रानतेनवप्रानताभ्याम्वप्रानतैः
चतुर्थीवप्रानतायवप्रानताभ्याम्वप्रानतेभ्यः
पञ्चमीवप्रानतात् / वप्रानताद्वप्रानताभ्याम्वप्रानतेभ्यः
षष्ठीवप्रानतस्यवप्रानतयोःवप्रानतानाम्
सप्तमीवप्रानतेवप्रानतयोःवप्रानतेषु
सम्बोधनहे वप्रानतहे वप्रानतेहे वप्रानतानि

अर्थ: वप्रा (वाटिका की क्यारी) + नत (झुका हुआ, प्रणत)
English: bound or stooping to butt at a bank or wall, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें