🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:17:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वयस्य (पुंलिङ्ग)

वयसा तुल्यः यत् समान आयु का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावयस्यःवयस्यौवयस्याः
द्वितीयावयस्यम्वयस्यौवयस्यान्
तृतीयावयस्येनवयस्याभ्याम्वयस्यैः
चतुर्थीवयस्यायवयस्याभ्याम्वयस्येभ्यः
पञ्चमीवयस्यात् / वयस्याद्वयस्याभ्याम्वयस्येभ्यः
षष्ठीवयस्यस्यवयस्ययोःवयस्यानाम्
सप्तमीवयस्येवयस्ययोःवयस्येषु
सम्बोधनहे वयस्यहे वयस्यौहे वयस्याः

अर्थ: वयसा तुल्यः यत् समान आयु का
संस्कृत: पर्याय: स्निग्ध, सवयस्

📚 अमरकोश में:
• समवयस्क साथी (२.८.१२) — पर्याय: स्निग्ध, सवयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वयस्य (नपुंसकलिङ्ग)

वयसा तुल्यः यत् समान आयु का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावयस्यम्वयस्येवयस्यानि
द्वितीयावयस्यम्वयस्येवयस्यानि
तृतीयावयस्येनवयस्याभ्याम्वयस्यैः
चतुर्थीवयस्यायवयस्याभ्याम्वयस्येभ्यः
पञ्चमीवयस्यात् / वयस्याद्वयस्याभ्याम्वयस्येभ्यः
षष्ठीवयस्यस्यवयस्ययोःवयस्यानाम्
सप्तमीवयस्येवयस्ययोःवयस्येषु
सम्बोधनहे वयस्यहे वयस्येहे वयस्यानि

अर्थ: वयसा तुल्यः यत् समान आयु का
संस्कृत: पर्याय: स्निग्ध, सवयस्

📚 अमरकोश में:
• समवयस्क साथी (२.८.१२) — पर्याय: स्निग्ध, सवयस्

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें