🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:22:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वरुण (पुंलिङ्ग)

आदित्य का नाम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावरुणःवरुणौवरुणाः
द्वितीयावरुणम्वरुणौवरुणान्
तृतीयावरुणेनवरुणाभ्याम्वरुणैः
चतुर्थीवरुणायवरुणाभ्याम्वरुणेभ्यः
पञ्चमीवरुणात् / वरुणाद्वरुणाभ्याम्वरुणेभ्यः
षष्ठीवरुणस्यवरुणयोःवरुणानाम्
सप्तमीवरुणेवरुणयोःवरुणेषु
सम्बोधनहे वरुणहे वरुणौहे वरुणाः

अर्थ: आदित्य का नाम
संस्कृत: पर्याय: प्रचेतस्, पाशिन्, यादसाम्पति, अप्पति, जम्बुक

📚 अमरकोश में:
• वरुण के नाम (१.१.७३) — पर्याय: प्रचेता, पाशी, यादसांपति, अप्पति
• बरना वृक्ष के नाम (२.४.२५) — पर्याय: वरण, सेतु, तिक्तशाक, कुमारक
• जम्बुक (३.३.३) — पर्याय: सियार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें