🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:57:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्णकमय (पुंलिङ्ग)

वर्णक (भाट, चारण) + मय (एक दानव)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णकमयःवर्णकमयौवर्णकमयाः
द्वितीयावर्णकमयम्वर्णकमयौवर्णकमयान्
तृतीयावर्णकमयेनवर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयैः
चतुर्थीवर्णकमयायवर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयेभ्यः
पञ्चमीवर्णकमयात् / वर्णकमयाद्वर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयेभ्यः
षष्ठीवर्णकमयस्यवर्णकमययोःवर्णकमयानाम्
सप्तमीवर्णकमयेवर्णकमययोःवर्णकमयेषु
सम्बोधनहे वर्णकमयहे वर्णकमयौहे वर्णकमयाः

अर्थ: वर्णक (भाट, चारण) + मय (एक दानव)
English: composed or consisting of colours, painted, Śāntik.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्णकमय (नपुंसकलिङ्ग)

वर्णक (भाट, चारण) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णकमयम्वर्णकमयेवर्णकमयानि
द्वितीयावर्णकमयम्वर्णकमयेवर्णकमयानि
तृतीयावर्णकमयेनवर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयैः
चतुर्थीवर्णकमयायवर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयेभ्यः
पञ्चमीवर्णकमयात् / वर्णकमयाद्वर्णकमयाभ्याम्वर्णकमयेभ्यः
षष्ठीवर्णकमयस्यवर्णकमययोःवर्णकमयानाम्
सप्तमीवर्णकमयेवर्णकमययोःवर्णकमयेषु
सम्बोधनहे वर्णकमयहे वर्णकमयेहे वर्णकमयानि

अर्थ: वर्णक (भाट, चारण) + मय (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: composed or consisting of colours, painted, Śāntik.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें