🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:48:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्णिक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णिकःवर्णिकौवर्णिकाः
द्वितीयावर्णिकम्वर्णिकौवर्णिकान्
तृतीयावर्णिकेनवर्णिकाभ्याम्वर्णिकैः
चतुर्थीवर्णिकायवर्णिकाभ्याम्वर्णिकेभ्यः
पञ्चमीवर्णिकात् / वर्णिकाद्वर्णिकाभ्याम्वर्णिकेभ्यः
षष्ठीवर्णिकस्यवर्णिकयोःवर्णिकानाम्
सप्तमीवर्णिकेवर्णिकयोःवर्णिकेषु
सम्बोधनहे वर्णिकहे वर्णिकौहे वर्णिकाः

अर्थ: —
English: in ऐक-व्° q.v.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्णिक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णिकम्वर्णिकेवर्णिकानि
द्वितीयावर्णिकम्वर्णिकेवर्णिकानि
तृतीयावर्णिकेनवर्णिकाभ्याम्वर्णिकैः
चतुर्थीवर्णिकायवर्णिकाभ्याम्वर्णिकेभ्यः
पञ्चमीवर्णिकात् / वर्णिकाद्वर्णिकाभ्याम्वर्णिकेभ्यः
षष्ठीवर्णिकस्यवर्णिकयोःवर्णिकानाम्
सप्तमीवर्णिकेवर्णिकयोःवर्णिकेषु
सम्बोधनहे वर्णिकहे वर्णिकेहे वर्णिकानि

अर्थ: —
English: in ऐक-व्° q.v.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें