🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:52:47 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्णिवध (पुंलिङ्ग)

वर्णि (सोना) + वध (मार डालना, हत्या)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्णिवधःवर्णिवधौवर्णिवधाः
द्वितीयावर्णिवधम्वर्णिवधौवर्णिवधान्
तृतीयावर्णिवधेनवर्णिवधाभ्याम्वर्णिवधैः
चतुर्थीवर्णिवधायवर्णिवधाभ्याम्वर्णिवधेभ्यः
पञ्चमीवर्णिवधात् / वर्णिवधाद्वर्णिवधाभ्याम्वर्णिवधेभ्यः
षष्ठीवर्णिवधस्यवर्णिवधयोःवर्णिवधानाम्
सप्तमीवर्णिवधेवर्णिवधयोःवर्णिवधेषु
सम्बोधनहे वर्णिवधहे वर्णिवधौहे वर्णिवधाः

अर्थ: वर्णि (सोना) + वध (मार डालना, हत्या)
English: killing or occasioning the death of a man belonging to one of the four castes, MW.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬