🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:27:32 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्ति (स्त्रीलिङ्ग)

कोई भी लिपटी हुई गोल वस्तु, पत्राली, बही

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्तिःवर्तीवर्तयः
द्वितीयावर्तिम्वर्तीवर्तीः
तृतीयावर्त्यावर्तिभ्याम्वर्तिभिः
चतुर्थीवर्तये / वर्त्यैवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
पञ्चमीवर्तेः / वर्त्याःवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
षष्ठीवर्तेः / वर्त्याःवर्त्योःवर्तीनाम्
सप्तमीवर्तौ / वर्त्याम्वर्त्योःवर्तिषु
सम्बोधनहे वर्तेहे वर्तीहे वर्तयः

अर्थ: कोई भी लिपटी हुई गोल वस्तु, पत्राली, बही
संस्कृत: पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

📚 अमरकोश में:
• शरीर पर लगाने का सुगन्धित लेप (२.६.१३४) — पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्ति (पुंलिङ्ग)

अस्थिभङ्ग के कारण सूजन

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्तिःवर्तीवर्तयः
द्वितीयावर्तिम्वर्तीवर्तीन्
तृतीयावर्तिनावर्तिभ्याम्वर्तिभिः
चतुर्थीवर्तयेवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
पञ्चमीवर्तेःवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
षष्ठीवर्तेःवर्त्योःवर्तीनाम्
सप्तमीवर्तौवर्त्योःवर्तिषु
सम्बोधनहे वर्तेहे वर्तीहे वर्तयः

अर्थ: अस्थिभङ्ग के कारण सूजन
संस्कृत: पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

📚 अमरकोश में:
• शरीर पर लगाने का सुगन्धित लेप (२.६.१३४) — पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें