🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:20:55 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्तिन् (पुंलिङ्ग)

डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्तीवर्तिनौवर्तिनः
द्वितीयावर्तिनम्वर्तिनौवर्तिनः
तृतीयावर्तिनावर्तिभ्याम्वर्तिभिः
चतुर्थीवर्तिनेवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
पञ्चमीवर्तिनःवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
षष्ठीवर्तिनःवर्तिनोःवर्तिनाम्
सप्तमीवर्तिनिवर्तिनोःवर्तिषु
सम्बोधनहे वर्तिन्हे वर्तिनौहे वर्तिनः

अर्थ: डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

📚 अमरकोश में:
• शरीर पर लगाने का सुगन्धित लेप (२.६.१३४) — पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्तिन् (स्त्रीलिङ्ग)

डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्तीवर्तिनौवर्तिनः
द्वितीयावर्तिनम्वर्तिनौवर्तिनः
तृतीयावर्तिनावर्तिभ्याम्वर्तिभिः
चतुर्थीवर्तिनेवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
पञ्चमीवर्तिनःवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
षष्ठीवर्तिनःवर्तिनोःवर्तिनाम्
सप्तमीवर्तिनिवर्तिनोःवर्तिषु
सम्बोधनहे वर्तिन्हे वर्तिनौहे वर्तिनः

अर्थ: डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

📚 अमरकोश में:
• शरीर पर लगाने का सुगन्धित लेप (२.६.१३४) — पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्तिन् (नपुंसकलिङ्ग)

डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्तिवर्तिनीवर्तीनि
द्वितीयावर्तिवर्तिनीवर्तीनि
तृतीयावर्तिनावर्तिभ्याम्वर्तिभिः
चतुर्थीवर्तिनेवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
पञ्चमीवर्तिनःवर्तिभ्याम्वर्तिभ्यः
षष्ठीवर्तिनःवर्तिनोःवर्तिनाम्
सप्तमीवर्तिनिवर्तिनोःवर्तिषु
सम्बोधनहे वर्तिन् / हे वर्तिहे वर्तिनीहे वर्तीनि

अर्थ: डटा रहने वाला, होने वाला, सहारा लेने वाला, टिकने वाला, स्थित

📚 अमरकोश में:
• शरीर पर लगाने का सुगन्धित लेप (२.६.१३४) — पर्याय: गात्रानुलेपनी, वर्णक, विलेपन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬