🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्धक (पुंलिङ्ग)

बढ़ई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्धकःवर्धकौवर्धकाः
द्वितीयावर्धकम्वर्धकौवर्धकान्
तृतीयावर्धकेनवर्धकाभ्याम्वर्धकैः
चतुर्थीवर्धकायवर्धकाभ्याम्वर्धकेभ्यः
पञ्चमीवर्धकात् / वर्धकाद्वर्धकाभ्याम्वर्धकेभ्यः
षष्ठीवर्धकस्यवर्धकयोःवर्धकानाम्
सप्तमीवर्धकेवर्धकयोःवर्धकेषु
सम्बोधनहे वर्धकहे वर्धकौहे वर्धकाः

अर्थ: बढ़ई
संस्कृत: पर्याय: हञ्जिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका

📚 अमरकोश में:
• भारंगी के और नाम (२.४.९०) — पर्याय: अंगारवल्ली, बालेयशाक, बर्बर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्धक (नपुंसकलिङ्ग)

बढ़ई

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्धकम्वर्धकेवर्धकानि
द्वितीयावर्धकम्वर्धकेवर्धकानि
तृतीयावर्धकेनवर्धकाभ्याम्वर्धकैः
चतुर्थीवर्धकायवर्धकाभ्याम्वर्धकेभ्यः
पञ्चमीवर्धकात् / वर्धकाद्वर्धकाभ्याम्वर्धकेभ्यः
षष्ठीवर्धकस्यवर्धकयोःवर्धकानाम्
सप्तमीवर्धकेवर्धकयोःवर्धकेषु
सम्बोधनहे वर्धकहे वर्धकेहे वर्धकानि

अर्थ: बढ़ई
संस्कृत: पर्याय: हञ्जिका, ब्राह्मणी, पद्मा, भार्गी, ब्राह्मणयष्टिका
English: cutting, dividing, cutting off, shearing (See माष- and श्मश्रु-व्°)

📚 अमरकोश में:
• भारंगी के और नाम (२.४.९०) — पर्याय: अंगारवल्ली, बालेयशाक, बर्बर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें