🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:28:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्मित (पुंलिङ्ग)

जिरहबख्तर पहने हुए, कवच से सुसज्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्मितःवर्मितौवर्मिताः
द्वितीयावर्मितम्वर्मितौवर्मितान्
तृतीयावर्मितेनवर्मिताभ्याम्वर्मितैः
चतुर्थीवर्मितायवर्मिताभ्याम्वर्मितेभ्यः
पञ्चमीवर्मितात् / वर्मिताद्वर्मिताभ्याम्वर्मितेभ्यः
षष्ठीवर्मितस्यवर्मितयोःवर्मितानाम्
सप्तमीवर्मितेवर्मितयोःवर्मितेषु
सम्बोधनहे वर्मितहे वर्मितौहे वर्मिताः

अर्थ: जिरहबख्तर पहने हुए, कवच से सुसज्जित
संस्कृत: पर्याय: संनद्ध, सज्ज, दंशित, व्यूढकङ्कट

📚 अमरकोश में:
• कवच धारण किये तैयार योद्धा (२.८.६५) — पर्याय: संनद्ध, सज्ज, दंशित, व्यूढकंकट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्मित (नपुंसकलिङ्ग)

जिरहबख्तर पहने हुए, कवच से सुसज्जित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्मितम्वर्मितेवर्मितानि
द्वितीयावर्मितम्वर्मितेवर्मितानि
तृतीयावर्मितेनवर्मिताभ्याम्वर्मितैः
चतुर्थीवर्मितायवर्मिताभ्याम्वर्मितेभ्यः
पञ्चमीवर्मितात् / वर्मिताद्वर्मिताभ्याम्वर्मितेभ्यः
षष्ठीवर्मितस्यवर्मितयोःवर्मितानाम्
सप्तमीवर्मितेवर्मितयोःवर्मितेषु
सम्बोधनहे वर्मितहे वर्मितेहे वर्मितानि

अर्थ: जिरहबख्तर पहने हुए, कवच से सुसज्जित
संस्कृत: पर्याय: संनद्ध, सज्ज, दंशित, व्यूढकङ्कट

📚 अमरकोश में:
• कवच धारण किये तैयार योद्धा (२.८.६५) — पर्याय: संनद्ध, सज्ज, दंशित, व्यूढकंकट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें