🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:03:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्ष (पुंलिङ्ग)

वर्षा, बारिश, वृष्टि की बौछार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षःवर्षौवर्षाः
द्वितीयावर्षम्वर्षौवर्षान्
तृतीयावर्षेणवर्षाभ्याम्वर्षैः
चतुर्थीवर्षायवर्षाभ्याम्वर्षेभ्यः
पञ्चमीवर्षात् / वर्षाद्वर्षाभ्याम्वर्षेभ्यः
षष्ठीवर्षस्यवर्षयोःवर्षाणाम्
सप्तमीवर्षेवर्षयोःवर्षेषु
सम्बोधनहे वर्षहे वर्षौहे वर्षाः

अर्थ: वर्षा, बारिश, वृष्टि की बौछार
संस्कृत: पर्याय: वृष्टि, हायन, वत्स

📚 अमरकोश में:
• हायन (३.३.११६) — पर्याय: किरण, धान
• वर्षा (१.३.१३) — पर्याय: वृष्टि
• अब्द (३.३.९६) — पर्याय: बादल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्ष (नपुंसकलिङ्ग)

वर्षा, बारिश, वृष्टि की बौछार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षम्वर्षेवर्षाणि
द्वितीयावर्षम्वर्षेवर्षाणि
तृतीयावर्षेणवर्षाभ्याम्वर्षैः
चतुर्थीवर्षायवर्षाभ्याम्वर्षेभ्यः
पञ्चमीवर्षात् / वर्षाद्वर्षाभ्याम्वर्षेभ्यः
षष्ठीवर्षस्यवर्षयोःवर्षाणाम्
सप्तमीवर्षेवर्षयोःवर्षेषु
सम्बोधनहे वर्षहे वर्षेहे वर्षाणि

अर्थ: वर्षा, बारिश, वृष्टि की बौछार
संस्कृत: पर्याय: वृष्टि, हायन, वत्स

📚 अमरकोश में:
• हायन (३.३.११६) — पर्याय: किरण, धान
• वर्षा (१.३.१३) — पर्याय: वृष्टि
• अब्द (३.३.९६) — पर्याय: बादल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें