🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:06:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्षघ्न (पुंलिङ्ग)

वर्ष (छिड़कना, उत्सरण) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षघ्नःवर्षघ्नौवर्षघ्नाः
द्वितीयावर्षघ्नम्वर्षघ्नौवर्षघ्नान्
तृतीयावर्षघ्नेनवर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नैः
चतुर्थीवर्षघ्नायवर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नेभ्यः
पञ्चमीवर्षघ्नात् / वर्षघ्नाद्वर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नेभ्यः
षष्ठीवर्षघ्नस्यवर्षघ्नयोःवर्षघ्नानाम्
सप्तमीवर्षघ्नेवर्षघ्नयोःवर्षघ्नेषु
सम्बोधनहे वर्षघ्नहे वर्षघ्नौहे वर्षघ्नाः

अर्थ: वर्ष (छिड़कना, उत्सरण) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)
English: keeping off rain, protecting from rain, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्षघ्न (नपुंसकलिङ्ग)

वर्ष (छिड़कना, उत्सरण) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षघ्नम्वर्षघ्नेवर्षघ्नानि
द्वितीयावर्षघ्नम्वर्षघ्नेवर्षघ्नानि
तृतीयावर्षघ्नेनवर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नैः
चतुर्थीवर्षघ्नायवर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नेभ्यः
पञ्चमीवर्षघ्नात् / वर्षघ्नाद्वर्षघ्नाभ्याम्वर्षघ्नेभ्यः
षष्ठीवर्षघ्नस्यवर्षघ्नयोःवर्षघ्नानाम्
सप्तमीवर्षघ्नेवर्षघ्नयोःवर्षघ्नेषु
सम्बोधनहे वर्षघ्नहे वर्षघ्नेहे वर्षघ्नानि

अर्थ: वर्ष (छिड़कना, उत्सरण) + घ्न (हन् - क, स्त्रियां ङीप्)
English: keeping off rain, protecting from rain, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬