🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:46:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वर्षाभू (पुंलिङ्ग)

मेंढक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षाभूःवर्षाभ्वौवर्षाभ्वः
द्वितीयावर्षाभ्वम्वर्षाभ्वौवर्षाभ्वः
तृतीयावर्षाभ्वावर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभिः
चतुर्थीवर्षाभ्वेवर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभ्यः
पञ्चमीवर्षाभ्वःवर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभ्यः
षष्ठीवर्षाभ्वःवर्षाभ्वोःवर्षाभ्वाम्
सप्तमीवर्षाभ्विवर्षाभ्वोःवर्षाभूषु
सम्बोधनहे वर्षाभूःहे वर्षाभ्वौहे वर्षाभ्वः

अर्थ: मेंढक
संस्कृत: पर्याय: भेक, मण्डूक, शालूर, प्लव, दर्दुर

📚 अमरकोश में:
• मेंढक (१.१०.२४) — पर्याय: भेक, मण्डूक, शालूर, प्लव, दर्दुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वर्षाभू (स्त्रीलिङ्ग)

मेंढकी या छोटा मेंढक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावर्षाभूःवर्षाभ्वौवर्षाभ्वः
द्वितीयावर्षाभ्वम्वर्षाभ्वौवर्षाभ्वः
तृतीयावर्षाभ्वावर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभिः
चतुर्थीवर्षाभ्वे / वर्षाभ्वैवर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभ्यः
पञ्चमीवर्षाभ्वः / वर्षाभ्वाःवर्षाभूभ्याम्वर्षाभूभ्यः
षष्ठीवर्षाभ्वः / वर्षाभ्वाःवर्षाभ्वोःवर्षाभूणाम् / वर्षाभ्वाम्
सप्तमीवर्षाभ्वाम् / वर्षाभ्विवर्षाभ्वोःवर्षाभूषु
सम्बोधनहे वर्षाभूः / हे वर्षाभुहे वर्षाभ्वौहे वर्षाभ्वः

अर्थ: मेंढकी या छोटा मेंढक
संस्कृत: पर्याय: भेक, मण्डूक, शालूर, प्लव, दर्दुर

📚 अमरकोश में:
• मेंढक (१.१०.२४) — पर्याय: भेक, मण्डूक, शालूर, प्लव, दर्दुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें