🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:13:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वल्गित (पुंलिङ्ग)

कूदा हुआ, छलांग लगाई हुई, उछला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्गितःवल्गितौवल्गिताः
द्वितीयावल्गितम्वल्गितौवल्गितान्
तृतीयावल्गितेनवल्गिताभ्याम्वल्गितैः
चतुर्थीवल्गितायवल्गिताभ्याम्वल्गितेभ्यः
पञ्चमीवल्गितात् / वल्गिताद्वल्गिताभ्याम्वल्गितेभ्यः
षष्ठीवल्गितस्यवल्गितयोःवल्गितानाम्
सप्तमीवल्गितेवल्गितयोःवल्गितेषु
सम्बोधनहे वल्गितहे वल्गितौहे वल्गिताः

अर्थ: कूदा हुआ, छलांग लगाई हुई, उछला हुआ
संस्कृत: पर्याय: आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, प्लुत

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: अश्वीय, आश्व, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वल्गित (नपुंसकलिङ्ग)

कूदा हुआ, छलांग लगाई हुई, उछला हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्गितम्वल्गितेवल्गितानि
द्वितीयावल्गितम्वल्गितेवल्गितानि
तृतीयावल्गितेनवल्गिताभ्याम्वल्गितैः
चतुर्थीवल्गितायवल्गिताभ्याम्वल्गितेभ्यः
पञ्चमीवल्गितात् / वल्गिताद्वल्गिताभ्याम्वल्गितेभ्यः
षष्ठीवल्गितस्यवल्गितयोःवल्गितानाम्
सप्तमीवल्गितेवल्गितयोःवल्गितेषु
सम्बोधनहे वल्गितहे वल्गितेहे वल्गितानि

अर्थ: कूदा हुआ, छलांग लगाई हुई, उछला हुआ
संस्कृत: पर्याय: आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, प्लुत

📚 अमरकोश में:
• घोड़ों का झुण्ड (२.८.४८) — पर्याय: अश्वीय, आश्व, आस्कन्दित, धौरितक, रेचित, प्लुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें