🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:10:26 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वल्गु (पुंलिङ्ग)

प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्गुःवल्गूवल्गवः
द्वितीयावल्गुम्वल्गूवल्गून्
तृतीयावल्गुनावल्गुभ्याम्वल्गुभिः
चतुर्थीवल्गवेवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
पञ्चमीवल्गोःवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
षष्ठीवल्गोःवल्ग्वोःवल्गूनाम्
सप्तमीवल्गौवल्ग्वोःवल्गुषु
सम्बोधनहे वल्गोहे वल्गूहे वल्गवः

अर्थ: प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वल्गु (स्त्रीलिङ्ग)

प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्गुःवल्गूवल्गवः
द्वितीयावल्गुम्वल्गूवल्गूः
तृतीयावल्ग्वावल्गुभ्याम्वल्गुभिः
चतुर्थीवल्गवे / वल्ग्वैवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
पञ्चमीवल्गोः / वल्ग्वाःवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
षष्ठीवल्गोः / वल्ग्वाःवल्ग्वोःवल्गूनाम्
सप्तमीवल्गौ / वल्ग्वाम्वल्ग्वोःवल्गुषु
सम्बोधनहे वल्गोहे वल्गूहे वल्गवः

अर्थ: प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वल्गु (नपुंसकलिङ्ग)

प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्गुवल्गुनीवल्गूनि
द्वितीयावल्गुवल्गुनीवल्गूनि
तृतीयावल्गुनावल्गुभ्याम्वल्गुभिः
चतुर्थीवल्गुनेवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
पञ्चमीवल्गुनःवल्गुभ्याम्वल्गुभ्यः
षष्ठीवल्गुनःवल्गुनोःवल्गूनाम्
सप्तमीवल्गुनिवल्गुनोःवल्गुषु
सम्बोधनहे वल्गु / हे वल्गोहे वल्गुनीहे वल्गूनि

अर्थ: प्रिय, सुन्दर, मनोहर, आकर्षक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें