🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:15:46 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वल्मीक (पुंलिङ्ग)

बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्मीकःवल्मीकौवल्मीकाः
द्वितीयावल्मीकम्वल्मीकौवल्मीकान्
तृतीयावल्मीकेनवल्मीकाभ्याम्वल्मीकैः
चतुर्थीवल्मीकायवल्मीकाभ्याम्वल्मीकेभ्यः
पञ्चमीवल्मीकात् / वल्मीकाद्वल्मीकाभ्याम्वल्मीकेभ्यः
षष्ठीवल्मीकस्यवल्मीकयोःवल्मीकानाम्
सप्तमीवल्मीकेवल्मीकयोःवल्मीकेषु
सम्बोधनहे वल्मीकहे वल्मीकौहे वल्मीकाः

अर्थ: बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला
संस्कृत: पर्याय: वामलूर, नाकु

📚 अमरकोश में:
• बाँबी (दीमक का टीला) (२.१.१५) — पर्याय: वामलूर, नाकु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वल्मीक (नपुंसकलिङ्ग)

बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावल्मीकम्वल्मीकेवल्मीकानि
द्वितीयावल्मीकम्वल्मीकेवल्मीकानि
तृतीयावल्मीकेनवल्मीकाभ्याम्वल्मीकैः
चतुर्थीवल्मीकायवल्मीकाभ्याम्वल्मीकेभ्यः
पञ्चमीवल्मीकात् / वल्मीकाद्वल्मीकाभ्याम्वल्मीकेभ्यः
षष्ठीवल्मीकस्यवल्मीकयोःवल्मीकानाम्
सप्तमीवल्मीकेवल्मीकयोःवल्मीकेषु
सम्बोधनहे वल्मीकहे वल्मीकेहे वल्मीकानि

अर्थ: बामी, दीमकों द्वारा बनाया मिट्टी का टीला
संस्कृत: पर्याय: वामलूर, नाकु

📚 अमरकोश में:
• बाँबी (दीमक का टीला) (२.१.१५) — पर्याय: वामलूर, नाकु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें