🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:19:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वशानुग (पुंलिङ्ग)

वश (शक्ति, प्रभाव) + अनुग (अनुचर, आज्ञाकारी सेवक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावशानुगःवशानुगौवशानुगाः
द्वितीयावशानुगम्वशानुगौवशानुगान्
तृतीयावशानुगेनवशानुगाभ्याम्वशानुगैः
चतुर्थीवशानुगायवशानुगाभ्याम्वशानुगेभ्यः
पञ्चमीवशानुगात् / वशानुगाद्वशानुगाभ्याम्वशानुगेभ्यः
षष्ठीवशानुगस्यवशानुगयोःवशानुगानाम्
सप्तमीवशानुगेवशानुगयोःवशानुगेषु
सम्बोधनहे वशानुगहे वशानुगौहे वशानुगाः

अर्थ: वश (शक्ति, प्रभाव) + अनुग (अनुचर, आज्ञाकारी सेवक)
English: following one's own will, CūlUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वशानुग (नपुंसकलिङ्ग)

वश (शक्ति, प्रभाव) + अनुग (अनुचर, आज्ञाकारी सेवक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावशानुगम्वशानुगेवशानुगानि
द्वितीयावशानुगम्वशानुगेवशानुगानि
तृतीयावशानुगेनवशानुगाभ्याम्वशानुगैः
चतुर्थीवशानुगायवशानुगाभ्याम्वशानुगेभ्यः
पञ्चमीवशानुगात् / वशानुगाद्वशानुगाभ्याम्वशानुगेभ्यः
षष्ठीवशानुगस्यवशानुगयोःवशानुगानाम्
सप्तमीवशानुगेवशानुगयोःवशानुगेषु
सम्बोधनहे वशानुगहे वशानुगेहे वशानुगानि

अर्थ: वश (शक्ति, प्रभाव) + अनुग (अनुचर, आज्ञाकारी सेवक)
English: following one's own will, CūlUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें