🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:55:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वशिक (पुंलिङ्ग)

शून्य, रहित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावशिकःवशिकौवशिकाः
द्वितीयावशिकम्वशिकौवशिकान्
तृतीयावशिकेनवशिकाभ्याम्वशिकैः
चतुर्थीवशिकायवशिकाभ्याम्वशिकेभ्यः
पञ्चमीवशिकात् / वशिकाद्वशिकाभ्याम्वशिकेभ्यः
षष्ठीवशिकस्यवशिकयोःवशिकानाम्
सप्तमीवशिकेवशिकयोःवशिकेषु
सम्बोधनहे वशिकहे वशिकौहे वशिकाः

अर्थ: शून्य, रहित
संस्कृत: पर्याय: शून्य, तुच्छ, रिक्तक, वितान

📚 अमरकोश में:
• ख़ाली (३.१.५६) — पर्याय: शून्य, तुच्छ, रिक्तक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वशिक (नपुंसकलिङ्ग)

शून्य, रहित

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावशिकम्वशिकेवशिकानि
द्वितीयावशिकम्वशिकेवशिकानि
तृतीयावशिकेनवशिकाभ्याम्वशिकैः
चतुर्थीवशिकायवशिकाभ्याम्वशिकेभ्यः
पञ्चमीवशिकात् / वशिकाद्वशिकाभ्याम्वशिकेभ्यः
षष्ठीवशिकस्यवशिकयोःवशिकानाम्
सप्तमीवशिकेवशिकयोःवशिकेषु
सम्बोधनहे वशिकहे वशिकेहे वशिकानि

अर्थ: शून्य, रहित
संस्कृत: पर्याय: शून्य, तुच्छ, रिक्तक, वितान

📚 अमरकोश में:
• ख़ाली (३.१.५६) — पर्याय: शून्य, तुच्छ, रिक्तक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें