🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:53 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वष्टि (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावष्टिःवष्टीवष्टयः
द्वितीयावष्टिम्वष्टीवष्टीन्
तृतीयावष्टिनावष्टिभ्याम्वष्टिभिः
चतुर्थीवष्टयेवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
पञ्चमीवष्टेःवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
षष्ठीवष्टेःवष्ट्योःवष्टीनाम्
सप्तमीवष्टौवष्ट्योःवष्टिषु
सम्बोधनहे वष्टेहे वष्टीहे वष्टयः

अर्थ: —
English: (fr. √ वश्) eager, desirous, RV. v, 79, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वष्टि (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावष्टिवष्टिनीवष्टीनि
द्वितीयावष्टिवष्टिनीवष्टीनि
तृतीयावष्टिनावष्टिभ्याम्वष्टिभिः
चतुर्थीवष्टिने / वष्टयेवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
पञ्चमीवष्टिनः / वष्टेःवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
षष्ठीवष्टिनः / वष्टेःवष्टिनोः / वष्ट्योःवष्टीनाम्
सप्तमीवष्टिनि / वष्टौवष्टिनोः / वष्ट्योःवष्टिषु
सम्बोधनहे वष्टि / हे वष्टेहे वष्टिनीहे वष्टीनि

अर्थ: —
English: (fr. √ वश्) eager, desirous, RV. v, 79, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वष्टि (स्त्रीलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावष्टिःवष्टीवष्टयः
द्वितीयावष्टिम्वष्टीवष्टीः
तृतीयावष्ट्यावष्टिभ्याम्वष्टिभिः
चतुर्थीवष्टये / वष्ट्यैवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
पञ्चमीवष्टेः / वष्ट्याःवष्टिभ्याम्वष्टिभ्यः
षष्ठीवष्टेः / वष्ट्याःवष्ट्योःवष्टीनाम्
सप्तमीवष्टौ / वष्ट्याम्वष्ट्योःवष्टिषु
सम्बोधनहे वष्टेहे वष्टीहे वष्टयः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें