🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:07:13 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वसुधा (स्त्रीलिङ्ग)

पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावसुधावसुधेवसुधाः
द्वितीयावसुधाम्वसुधेवसुधाः
तृतीयावसुधयावसुधाभ्याम्वसुधाभिः
चतुर्थीवसुधायैवसुधाभ्याम्वसुधाभ्यः
पञ्चमीवसुधायाःवसुधाभ्याम्वसुधाभ्यः
षष्ठीवसुधायाःवसुधयोःवसुधानाम्
सप्तमीवसुधायाम्वसुधयोःवसुधासु
सम्बोधनहे वसुधेहे वसुधेहे वसुधाः

अर्थ: पृथ्वी
संस्कृत: पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा

📚 अमरकोश में:
• पृथ्वी के और नाम (२.१.३) — पर्याय: सर्वंसहा, वसुमती, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कु, पृथिवी, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वसुधा (पुंलिङ्ग)

पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावसुधाःवसुधौवसुधाः
द्वितीयावसुधाम्वसुधौवसुधः
तृतीयावसुधावसुधाभ्याम्वसुधाभिः
चतुर्थीवसुधेवसुधाभ्याम्वसुधाभ्यः
पञ्चमीवसुधःवसुधाभ्याम्वसुधाभ्यः
षष्ठीवसुधःवसुधोःवसुधाम्
सप्तमीवसुधिवसुधोःवसुधासु
सम्बोधनहे वसुधाःहे वसुधौहे वसुधाः

अर्थ: पृथ्वी
संस्कृत: पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा
English: producing wealth, liberal (-तम mfn., -तर mfn. more or most l°), AV.; VS.; TS.

📚 अमरकोश में:
• पृथ्वी के और नाम (२.१.३) — पर्याय: सर्वंसहा, वसुमती, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कु, पृथिवी, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वसुधा (नपुंसकलिङ्ग)

पृथ्वी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावसुधम्वसुधेवसुधानि
द्वितीयावसुधम्वसुधेवसुधानि
तृतीयावसुधेनवसुधाभ्याम्वसुधैः
चतुर्थीवसुधायवसुधाभ्याम्वसुधेभ्यः
पञ्चमीवसुधात् / वसुधाद्वसुधाभ्याम्वसुधेभ्यः
षष्ठीवसुधस्यवसुधयोःवसुधानाम्
सप्तमीवसुधेवसुधयोःवसुधेषु
सम्बोधनहे वसुधहे वसुधेहे वसुधानि

अर्थ: पृथ्वी
संस्कृत: पर्याय: भू, भूमि, अचला, अनन्ता, रसा
English: producing wealth, liberal (-तम mfn., -तर mfn. more or most l°), AV.; VS.; TS.

📚 अमरकोश में:
• पृथ्वी के और नाम (२.१.३) — पर्याय: सर्वंसहा, वसुमती, उर्वी, वसुन्धरा, गोत्रा, कु, पृथिवी, पृथ्वी, क्ष्मा, अवनि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें